Nöromodülasyon Nedir?
Nöromodülasyon, sinir aktivitesini değiştirmek için kullanılan bir teknoloji türüdür. Bir uyarıcı (elektrik, manyetizma vs) kullanarak sinir hücrelerinin çalışma şeklini düzenleme amaçlanır.
Nasıl kullandığımıza bağlı olarak, nöromodülasyon sinir sistemindeki aktiviteyi artırabilir veya sakinleştirebilir. Yaygın olarak tDCS ve tACS cihazları kullanılır.
Sinir hücrelerini elektrikle uyararak tedavi etme yöntemleri MS 1. yüzyıldan bu yana bilinmektedir. O dönemde elektrik balıklarıyla baş ağrısını tedavi etmek için yapılan tedaviler; doğru ve alternatif akımın keşfiyle 19. yüzyılda geliştirilmeye başlanmıştır. Son yıllarda çok düşük akımlarla yapılan ağrısız, girişmsel olmayan tDCS gibi uygulamalarla son halini almıştır
Trankranial Direkt Akım Uyarımı (tDCS) Nedir?
tDCS, psikiyatrik hastalıkların tedavisinde kullanılan bir nöromodulasyon yöntemidir. Kafa derisine çok düşük elektrik akımı verilerek sinir hücrelerinin düzenlenmesi amaçlanır. Her bir sinir hücresinin mikroskopik bir pile benzediği düşünülürse oldukça mantıklı bir tedavi yöntemidir.
Depresyon, anksiyete bozuklukları gibi çeşitli psikiyatrik durumların tedavisinde, inme sonrası beyin hücrelerinin işlevselliğini artırmak için veya sağlıklı bireylerde bilişsel performansı (dikkat, odaklanma, vs) artırmak için kullanılabilir.
tDCS tekniği girişimsel değildir (ameliyat vs gerektirmez)
ve ağrısızdır. Depresyon, anksiyete bozuklukları, kronik ağrı gibi durumların
tedavisinde yaygın kullanılmaya başlanmıştır. Tabi ki mucize bir tedavi denilemez ancak özellikle tedaviye dirençli psikiyatrik
hastalıklarda ve eşik altı semptomlarda (tanı koyulacak kadar ağır olmayan vakalarda) oldukça umut vadeden bir yöntemdir.
tDCS nöroplastisiteyi etkiler. Nöronların uyarılıp sinyal üretmesine neden olmaz, ancak uyarılma şanslarını artırır.
Beynin farklı bölgelerini hedeflemek için elektrot yerleşimini değiştirebilir. Bu da tDCS'nin potansiyel olarak geniş bir uygulama alanına sahip olduğu anlamına gelir.
Bir psikiyatrist tarafından uygulanmalıdır.
Hangi Şikâyetlerde Kullanılmalı?
- Depresyon
- Anksiyete Bozuklukları
- Tanı almayacak derecedeki hafif-orta şiddetteki depresyon ve anksiyete belirtilerinde
- Kronik ağrı
- Fibromyalji
- Alzheimer Hastalığı
- İnme sonrası rehabilitasyon
- Atletlerde motor ve bilişsel performans artışı için kullanılabilir
Nasıl Uygulanır?
Hasta rahat bir koltukta oturur poziyonda bekler. Psikiyatrik şikâyete sebep olduğu düşünülen beyin bölgelerinin üzerindeki kafa derisine 2 adet elektrot konulur. Başa geçirilen bir bone yardımıyla sabitlenir. Minimum 20 dk boyunca akım verilir. İşlem ağrısızdır, genelde hafif bir karıncalanma hissedilir. Tıbbi duruma göre 10 gün veya 20 gün süren seanslar önerilir. İşlem öncesinde akım geçirgenliğini artırmak için elektrotların etrafını saran süngere tuzlu su uygulanır. Herhangi bir jel kullanılmadığı için deride alerjik reaksiyon beklenmez ancak akım geçen bölgede geçici bir kızarıklık görülebilir.
İşlem süreci boyunca kişinin günlük işlerini yapmasına engel bir durum yoktur.
Etkisi Ne Zaman Başlar?
Etki başlama zamanı psikiyatrik duruma ve arzulanan tedavi hedefine göre farklılıklar gösterebilir. Bazı çalışmalar ilk seans sonrası etkilerin başladığını söylerken diğerleri birkaç hafta sonra etkilerin çıktığını belirtir.
Genel kanı uygulama esnasında oluşan etkinin en az 10 gün üst üste tekrarlandığında daha kalıcı olduğu yönündedir.
Kullanım İzni Var mıdır?
tDCS, İngiltere, Avrupa Birliği, Avustralya ve Meksika'da majör depresif bozukluk için CE onaylı bir tedavidir.
Yan Etkileri Nedir?
Güncel çalışmaya göre işlem sırasında oluşan yan etkiler şöyle bulunmuştur;
%39 Kaşıntı hissi
%22 Gıdıklanma hissi
%14 Baş ağrısı
%10 Huzursuzluk hissi.
Bu etkilerin seans sonrasın gerilemesi beklenir.
tDCS literatüründe (1998-2014) araştırılan 10.000'den fazla denekte tDCS'ye atfedilebilecek hiçbir ciddi yan etki bildirilmemiştir. Özellikle, kalp durması, nöbet veya beyin hasarı bildirilmemiştir. Buna ek olarak, sinir hücresi harabiyetiyle ilişkili bir protein olan serum enolaz için özel testler yapılmış ve önemli bir etki görülmemiştir. Yapısal beyin hasarı kanıtı da saptanmamıştır. Çalışmalar EEG aktivitesinde veya kalp hızı değişkenliğinde önemli bir anormallik bulmamıştır. Bu açıdan bakıldığından tdcs’nin oldukça güvenilir olduğu söylenebilir.
tCDS’nin Diğer Tedavilere Göre Avantajları Nedir?
Gebelik, emzirme, ilaç yan etkileri gibi ilaç tedavisini engelleyen durumlarda büyük kolaylık sağlar.
Tek başına ilaç tedavisinin yetersiz geldiği durumlarda ilaç tedavisine eklenebilir.
İlaç etkileşimi yoktur.
Ağrısız ve girişimsel olmayan bir tedavi yöntemidir.
Kısa sürelidir.
Kişinin anesteziyle uyutulması gerekmez. Sersemlik yapmaz, günlük hayatı aksatmaz.
Kimlere Uygulanmaz?
tDCS kalp pili, kafa içi implantı veya kulak tüpü olanlarda uygulanmaz. Her ne kadar bazı epilepsi türlerinin tedavisinde yararlı olduğunu iddia eden çalışmalar olsa da genel olarak epilepsi hastalarına uygulanmaz.
Bipolar bozuklukta tek başına uygulanması mani riskini artıracağından önerilmez.
Kaynaklar
International Journal of Neuropsychopharmacology (2011). Antipsychotic-Induced Hyponatremia and Psychotropic Medication Risk Factors. Int J Neuropsychopharmacol, 14(8), 1133–1148.
https://academic.oup.com/ijnp/article/14/8/1133/697681 PubMed Central (PMC) (2015). Drug-Induced Hyponatremia: Focus on Psychotropic Medications and Antipsychotics. Neuropsychiatric Disease and Treatment, PMC4431691.
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4431691/
