Delüzyonel infestasyon (Dİ), kişinin deri, vücudu veya yaşadığı ortamın böcekler, parazitler, kurtlar, bakteriler ya da başka canlılar tarafından istila edildiğine dair sarsılmaz bir inanç geliştirdiği psikiyatrik bir bozukluktur. Yapılan tıbbi incelemelerde bu inancı doğrulayan nesnel kanıt bulunmaz. Buna rağmen kişi yaşadığı duyumların ve gözlemlerinin gerçek olduğuna inanır.
Hastalık yalnızca bir düşünce bozukluğu değildir; çoğu hastada kaşıntı, batma, yanma, sürünme veya deri altında hareket hissi gibi yoğun bedensel yakınmalar da bulunur.
Ne Sıklıkla Görülür?
Delüzyonel infestasyon nadir görülen bir psikiyatrik tablodur.
- Daha çok orta ve ileri yaşlarda görülür.
- Kadınlarda bir miktar daha sık bildirilmiştir.
- Hastaların önemli bölümü ilk olarak dermatoloji, enfeksiyon hastalıkları veya aile hekimliği kliniklerine başvurur.
- Vakaların yaklaşık %60'ı ikincil (sekonder) formdadır ve başka bir tıbbi veya psikiyatrik durumla ilişkilidir.
Belirtileri Nelerdir?
Hastalarda aşağıdaki yakınmalar görülebilir:
- Deride böceklerin gezindiği hissi
- Deri altında hareket etme veya sürünme hissi
- Kaşıntı ve yanma
- Batma veya iğnelenme hissi
- Deriden lif, iplik veya yabancı maddeler çıktığını düşünme
- Sürekli ayna karşısında inceleme yapma
- Deriyi kazıma, sıkma veya temizleme davranışları
- Ciltte yaralar ve enfeksiyonlar oluşması
Delüzyonel İnfestasyonun Türleri
Primer (Birincil) Delüzyonel İnfestasyon
Altta yatan başka bir tıbbi veya psikiyatrik bozukluk olmadan ortaya çıkar.
Bu hastalarda:
- Parazitlenme düşüncesi temel yakınmadır.
- Günlük yaşamın diğer alanlarında düşünce süreçleri çoğu zaman korunmuştur.
- Hastaların yaklaşık %80'i yalnızca bu tek hezeyan etrafında belirtiler gösterir.
Sekonder (İkincil) Delüzyonel İnfestasyon
Vakaların yaklaşık %60'ını oluşturur.
Bu durumda belirtiler;
- Bir bedensel hastalığa,
- Nörolojik bir soruna,
- Psikiyatrik bir bozukluğa,
- Madde kullanımına,
- İlaç yan etkilerine
bağlı olarak ortaya çıkar.
Hangi Hastalıklarla Birlikte Görülebilir?
Psikiyatrik Nedenler
- Depresyon
- Anksiyete bozuklukları
- Obsesif kompulsif bozukluk
- Kişilik bozuklukları
- Şizofreni
- Sanrısal bozukluklar
- Demans
Şizofreni ile ilişkili vakalarda kişinin düşünce yapısında daha yaygın bozulmalar, tuhaf davranışlar ve farklı türde sanrılar görülebilir.
Nörolojik Nedenler
- Alzheimer hastalığı
- Demans
- İnme (felç)
- Beyin damar hastalıkları
- Multipl skleroz (MS)
- Beyin dokusunu etkileyen yapısal hastalıklar
- B12 eksikliğine bağlı nörolojik bozukluklar
Araştırmalar, beynin özellikle duyusal algı, muhakeme ve bedensel farkındalıkla ilişkili bölgelerinde işlevsel değişiklikler olabileceğini göstermektedir.
-Dahili Hastalıklar
- Diyabet
- Anemi
- B12 vitamini eksikliği
- Kronik böbrek yetmezliği
- Karaciğer sirozu
- Kalp yetmezliği
- HIV/AIDS
- Bazı kanser türleri
- Otoimmün hastalıklar (Lupus, MS vb.)
Dermatolojik Hastalıklar
- Atopik dermatit
- Kronik ürtiker
- Folikülit
- Alerjik deri hastalıkları
- Uzun süreli kaşıntı ile seyreden cilt hastalıkları
Madde ve İlaçlarla İlişkili Durumlar
- Kokain kullanımı
- Esrar kullanımı
- Alkol yoksunluğu
- Bazı epilepsi ilaçları
- Dopamin agonistleri
- Bazı antibiyotikler
Özellikle uyarıcı maddelere bağlı gelişen vakalarda deri altında böcek dolaştığı hissi ortaya çıkabilir.
Paylaşılan (Ortak) Delüzyon Görülebilir mi?
Evet.
Delüzyonel infestasyon bazen aynı aileden veya yakın ilişkide olan iki ya da daha fazla kişide birlikte görülebilir. Buna "paylaşılmış psikotik bozukluk (Folie à deux)" adı verilir.
Bu durumda:
- Bir kişi sanrının kaynağıdır.
- Yakınındaki kişiler zamanla aynı inancı paylaşmaya başlar.
- Kişiler birbirinden ayrıldığında belirtiler bazen azalabilir veya tamamen düzelebilir.
Araştırmalar delüzyonel infestasyon hastalarının yaklaşık %10'unda bu tür ortak sanrıların görülebileceğini göstermektedir.
Hastalar Gerçekten Bir Şey Hissediyor mu?
Evet.
Hastaların yaşadığı yakınmalar hayal ürünü değildir. Kaşıntı, yanma, batma veya sürünme hissi gerçekten hissedilir. Ancak bu duyumların nedeni çoğu zaman parazitler değil, beynin duyusal bilgileri işleme biçimindeki değişiklikler veya altta yatan tıbbi/psikiyatrik durumlardır.
Bu nedenle hastaların yaşadığı sıkıntının ciddiye alınması ve kapsamlı şekilde değerlendirilmesi önemlidir.
Tedavisi Var mıdır?
Evet.
Tedavi planı hastalığın nedenine göre düzenlenir.
Tedavide:
- Psikiyatrik değerlendirme
- Dermatolojik inceleme
- Altta yatan tıbbi hastalıkların araştırılması
- Gerekli laboratuvar testleri
- Antipsikotik ilaç tedavileri
- Eşlik eden depresyon veya anksiyete tedavisi
uygulanabilir.
Erken dönemde tedavi edilen hastalarda yaşam kalitesi ve işlevsellik belirgin biçimde düzelebilmektedir.
Ne Zaman Yardım Alınmalıdır?
Aşağıdaki durumlarda psikiyatri değerlendirmesi önerilir:
- Tıbbi incelemelere rağmen parazit saptanmaması
- Kaşıntı ve uğraşların günlük yaşamı bozması
- Deride yaralar oluşması
- Sürekli ilaçlama veya temizlik yapılması
- Aile bireylerinin de aynı düşünceleri paylaşmaya başlaması
- Yakınmaların bir aydan uzun sürmesi
Unutulmamalıdır ki delüzyonel infestasyon kişinin "rol yaptığı" veya "abarttığı" bir durum değildir. Yaşanan sıkıntı gerçektir ve uygun psikiyatrik tedavi ile büyük ölçüde düzelebilir.
Sevgiler
Dr Ali Barlas Koçak